GÜNLÜK
GAZETEMİZ
AKSARAY EGEMEN
Bugünkü Sayı
Bugünkü gazete
Bugünkü sayımızı ücretsiz okuyun
E-GAZETEYİ OKU ›
WhatsApp İHBAR HATTI0546 490 32 67
Aksaray
Adana
Adıyaman
Afyonkarahisar
Ağrı
Amasya
Ankara
Antalya
Artvin
Aydın
Balıkesir
Bilecik
Bingöl
Bitlis
Bolu
Burdur
Bursa
Çanakkale
Çankırı
Çorum
Denizli
Diyarbakır
Edirne
Elazığ
Erzincan
Erzurum
Eskişehir
Gaziantep
Giresun
Gümüşhane
Hakkari
Hatay
Isparta
Mersin
İstanbul
İzmir
Kars
Kastamonu
Kayseri
Kırklareli
Kırşehir
Kocaeli
Konya
Kütahya
Malatya
Manisa
Kahramanmaraş
Mardin
Muğla
Muş
Nevşehir
Niğde
Ordu
Rize
Sakarya
Samsun
Siirt
Sinop
Sivas
Tekirdağ
Tokat
Trabzon
Tunceli
Şanlıurfa
Uşak
Van
Yozgat
Zonguldak
Aksaray
Bayburt
Karaman
Kırıkkale
Batman
Şırnak
Bartın
Ardahan
Iğdır
Yalova
Karabük
Kilis
Osmaniye
Düzce
7°
29 Ekim senede bir gün, Cumhuriyet her gün - Sabancı

SEVGİ YENİ ZAMANIN MODASI MI?

YAYINLAMA:

Bir çocuğun hayatındaki ilk öğretmenleri anne ve babasıdır. Çocuk, dünyayı tanımaya başladığı ilk andan itibaren ailesinin davranışlarını gözlemler; nasıl iletişim kuracağını, insanlara nasıl güveneceğini, kendisini nasıl değerlendireceğini ve karşılaştığı sorunlarla nasıl başa çıkacağını büyük ölçüde içinde bulunduğu aile ortamından öğrenir. Bu nedenle ebeveynlik yalnızca çocuğun temel ihtiyaçlarını karşılamakla sınırlı değildir. Ebeveynlerin çocuklarına karşı geliştirdiği tutumlar, onların bugünkü davranışlarını olduğu kadar gelecekteki ilişkilerini ve yaşamlarını da etkileyebilmektedir. Her şey ailede başlar. Ancak çocuk büyüdükçe ailesinin dışındaki dünyayla da karşılaşır. Okul, arkadaş çevresi, öğretmenler, yaşadığı sosyal ortam ve hatta bugün hayatımızın önemli bir parçası haline gelen sosyal medya, çocuğun gelişimini şekillendiren diğer unsurlardır. Bu nedenle çocuğun kişiliğini yalnızca aile üzerinden değerlendirmek doğru değildir. Aile ilk temeli atar; çevre ise bu temelin üzerine yeni deneyimler ekler. Her ebeveyn çocuğu için en iyisini istediğini düşünür. Ancak iyi niyet her zaman doğru ebeveynlik tutumunu beraberinde getirmeyebilir. Bazen çocuğu koruma isteği aşırı müdahaleye, disiplin sağlama çabası baskıya, sevgi gösterme isteği ise sınırların tamamen ortadan kalkmasına dönüşebilir. Burada önemli olan yalnızca ebeveynin ne yapmak istediği değil, çocuğun bu davranışı nasıl deneyimlediğidir.

Ebeveyn tutumları farklı şekillerde ele alınabilir. Otoriter tutumda katı kurallar ve itaat beklentisi ön plandayken, aşırı hoşgörülü tutumda sınırlar yeterince belirgin olmayabilir. İlgisiz veya ihmalkâr tutumda ise çocuğun duygusal ve gelişimsel ihtiyaçları göz ardı edilebilir. Daha dengeli olan demokratik ebeveynlikte ise sevgi, iletişim, sınır ve sorumluluk bir arada bulunur. Ancak burada asıl mesele, ebeveynlerin kendilerine bir “tutum etiketi” koyması değildir. Asıl mesele, çocukla nasıl bir ilişki kurulduğudur.

Çocuğumuzu dinliyor muyuz?

Duygularını ifade etmesine izin veriyor muyuz?

Hata yaptığında onu yalnızca eleştiriyor muyuz, yoksa hatasından öğrenmesine fırsat mı veriyoruz?

Onun yerine her şeyi biz mi yapıyoruz, yoksa yaşına uygun sorumluluklar almasına izin veriyor muyuz?

Sağlıklı ebeveynlik, çocuğun her istediğini yapmak değildir. Aynı şekilde sürekli kurallar koymak da sağlıklı disiplin anlamına gelmez. Çocuğun ihtiyacı çoğu zaman sevgi ile sınırın dengeli bir şekilde bir arada olmasıdır. Çocuğa “Hayır.” diyebilmek kadar, neden “Hayır.” dediğimizi açıklayabilmek de önemlidir. Onun yerine her şeyi yapmak yerine yapabileceği şeyleri kendisinin denemesine fırsat vermek gerekir. Başarısız olduğunda “Ben sana demiştim.” demek yerine “Birlikte tekrar deneyebiliriz.” diyebilmek, çocuğun hem özgüvenini hem de problem çözme becerisini destekler. Çocukların duygularını küçümsememek de en az sınır koymak kadar önemlidir. “Bunda ağlanacak ne var?”, “Korkacak bir şey yok.” ya da “Sen daha çocuksun, ne anlayacaksın?” gibi cümleler yetişkin için basit görünse de çocuk açısından oldukça büyük anlamlar taşıyabilir. Çocuğun duygusunu kabul etmek, yaptığı her davranışı onaylamak anlamına gelmez.

“Kızgın olduğunu anlıyorum ama eşyalara zarar veremezsin.” diyebilmek, hem çocuğun duygusuna alan açar hem de davranışına sınır koyar.

Çünkü çocukların yalnızca söylediklerimizi değil, yaptıklarımızı da öğrendiğini unutmamak gerekir. Sürekli bağıran bir yetişkin, çocuğundan sakin olmasını beklediğinde; hata yapmaktan korkan bir ebeveyn, çocuğundan cesur olmasını istediğinde bir çelişki ortaya çıkar. Çocuklar çoğu zaman nasihatlerden çok davranışları gözlemler.

Bu nedenle ebeveynlik biraz da kendimize bakabilmektir. Çocuğumuz hata yaptığında verdiğimiz tepki kadar, bizim kendi hatalarımız karşısındaki tutumumuz da öğreticidir. Gerektiğinde çocuğumuzdan özür dilemek, “Burada yanlış yaptım.” diyebilmek ebeveynin otoritesini azaltmaz. Aksine çocuğa sorumluluk almayı, hataların kabul edilebileceğini ve telafi edilebileceğini öğretir. Bunun yanında çocuğun aile dışında kurduğu ilişkileri de göz ardı etmemek gerekir. Ailesinde sevgi ve güven gören bir çocuk okulda sürekli dışlanıyorsa, akran zorbalığına maruz kalıyorsa veya sosyal çevresinde kendisini değersiz hissettiren deneyimler yaşıyorsa, bu durum onun gelişimini etkileyebilir. Aynı şekilde destekleyici bir öğretmen, güvenli bir arkadaş çevresi veya çocuğun kendisini ait hissettiği bir sosyal ortam, karşılaştığı zorluklarla baş etmesini kolaylaştırabilir. Bu nedenle her şey ailede başlasa da her şey ailede bitmez. Çocuğun gelişimi, içinde bulunduğu bütün sosyal çevrenin etkisiyle şekillenir.

Tam da bu noktada sosyal hizmetin bakış açısı önem kazanmaktadır. Sosyal hizmet, çocuğu yalnızca bireysel özellikleriyle değil; ailesi, okulu, arkadaş çevresi ve içinde yaşadığı toplumla birlikte değerlendirir. Çocuğun yaşadığı bir soruna yalnızca “Çocuk neden böyle davranıyor?” diye bakmak yerine, “Çocuğun çevresinde neler oluyor ve bu davranış bize ne anlatıyor?” sorusunu da sorar. Sosyal hizmetin amacı aileleri iyi ebeveyn-kötü ebeveyn şeklinde sınıflandırmak değildir. Aksine aileyi güçlendirmek, ihtiyaçlarını fark etmek, gerekli desteklere ulaşmasını sağlamak ve çocuğun üstün yararını gözetmektir. Çünkü bazen bir ebeveynin çocuğuyla sağlıklı iletişim kurabilmesi için yalnızca bilgiye değil; ekonomik desteğe, psikososyal desteğe, danışmanlığa veya güvenli bir sosyal çevreye de ihtiyacı olabilir. Her ebeveyn zaman zaman zorlanabilir. Kendi çocukluğumuzdan öğrendiğimiz bazı davranışları farkında olmadan çocuklarımıza aktarabiliriz. “Ben böyle büyüdüm, bana da bir şey olmadı.” düşüncesi ise her zaman doğru bir ölçüt değildir. Geçmişte normal kabul edilen bazı davranışların bugün çocuk üzerindeki etkilerini daha iyi biliyoruz. Önemli olan kusursuz ebeveyn olmak değildir. Çocuğun ihtiyacını fark edebilen, gerektiğinde kendi tutumunu sorgulayabilen ve değişmeye açık bir ebeveyn olabilmektir.

Belki de ebeveynlikte kendimize sormamız gereken en önemli soru “Çocuğum beni dinliyor mu?” değil; “Çocuğum benim yanımda kendisi olabiliyor mu?” olmalıdır. Çünkü amaç yalnızca kurallara uyan çocuklar yetiştirmek değildir. Duygularını ifade edebilen, gerektiğinde yardım isteyebilen, kendi sınırlarını koruyabilen, başkalarının sınırlarına saygı duyabilen, hata yaptığında yeniden deneyebilen ve kendisini değerli hisseden bireyler yetiştirmektir. Bir çocuğun geleceğine yalnızca ona sunduğumuz maddi imkânlar değil, onunla kurduğumuz ilişki de eşlik eder. Çocuklukta duyduğu sözler, gördüğü davranışlar ve yaşadığı ilişkiler zamanla kendi iç sesine dönüşebilir. Bu yüzden bazen bir çocuğun hayatında bırakabileceğimiz en değerli iz çok büyük bir şey değildir. Onu gerçekten dinlemek, duygusunu küçümsememek, hata yaptığında yanında olmak, gerektiğinde sınır koymak ya da sadece: “Seni olduğun halinle seviyorum.” diyebilmektir. Çünkü her şey ailede başlar, çevreyle şekillenir ve çocuklukta bırakılan izler yetişkinliğe kadar taşınabilir. Bugün bir çocuğa nasıl davrandığımız, yarının yetişkininin kendisine, çevresine ve kuracağı ilişkilere nasıl bakacağını da etkileyebilir.

Belki de çocuk yetiştirmekten önce kendimize şu soruyu sormalıyız:

“Ben çocuğumun hayatında nasıl bir iz bırakmak istiyorum?”

Yorumlar
Yorum yazma kurallarını okumuş ve kabul etmiş sayılırsınız