İki kardeş ülke arasında bir öğrenci köprüsü: Ayna Berdiyeva’nın gözünden Türkmenistan ve Türkiye

Eğitim için Türkiye’ye gelen Türkmenistanlı üniversite öğrencisi Ayna Berdiyeva, iki kardeş kültür arasındaki benzerlikleri, günlük yaşam farklılıklarını ve Türkiye’deki deneyimlerini anlattı. Çay ikramı ritüellerinden üniversite sınav sistemine, mutfak kültüründen mahalle yaşamına kadar pek çok konuya değinen Berdiyeva, iki ülke arasında bir kültür köprüsü olmaktan mutluluk duyduğunu ifade etti.

İki toplumun günlük yaşam alışkanlıklarını kıyaslayan Ayna Berdiyeva, Türk insanının ilişkilerinde daha sıcak ve güzel sözcükler kullandığını vurguluyor. Sosyal yaşamın merkezine dair ise şu tespitte bulunuyor: “Türkmenistan’da insanlar daha kendi hâlinde, sakin bir hayat sürer. Eğlenmek veya yemek yemek için bile çoğunlukla evlerde toplanılır. Türkiye’de ise sosyal hayat çoğunlukla dışarıda, kafelerde akıyor.”

AYNI KÖKTEN GELEN DİLLERİN TATLI YANLIŞ ANLAŞILMALARI

İki ülkenin aynı dil ailesinden gelmesinin uyum sürecinde kendisine büyük avantaj sağladığını söyleyen Berdiyeva, zaman zaman aynı kelimelerin farklı anlamlarda kullanılmasının komik anlara yol açtığını belirtiyor. Türkiye Türkçesine alışma sürecindeki bir anısını gülümseyerek şöyle paylaşıyor: “Burada insanlar ‘Ne yaptın?’ diye sorduklarında aslında ‘Nasılsın?’ demek istiyorlarmış. İlk zamanlar bunu bilmediğim için bana her ‘Ne yaptın?’ dendiğinde, ‘Ben bir şey yapmadım.’ diye cevap verdiğimi hatırlıyorum.”

KÖY İMKÂNLARI, ŞEHİR GELİŞMİŞLİĞİ VE MAHALLE KÜLTÜRÜ

Türkmenistan’da bir köyde büyüdüğünü ve Türkiye’ye üniversite eğitimiyle birlikte doğrudan şehir hayatına geçiş yaptığını anlatan Ayna Berdiyeva, iki ülkenin kırsal ve kentsel yapılarını da değerlendiriyor. Türkiye’deki şehirlerin Türkmenistan’a kıyasla çok daha gelişmiş olduğunu ancak Türkmenistan’daki köylerde okul, kreş ve hastane gibi sosyal imkânların çok daha fazla bulunduğunu belirtiyor.

Toplumsal bağlar ve güvenlik konusuna da değinen Berdiyeva, özlemini şu sözlerle dile getiriyor: “Türkmenistan, nüfusunun azlığından da kaynaklı olarak çok güvenli bir yer. İnsanlar birbirine güveniyor; akrabalık ve komşuluk ilişkileri hâlâ çok canlı. Türkiye’de ise büyük şehirlerin ve kalabalığın etkisiyle aileler daha ayrı yaşıyor, komşuluk temasları oldukça azalmış durumda.”

GELENEKSEL KIYAFETLERDEN KÜRESEL MODAYA

Türkmen kültüründe kadınların geleneksel nakışlı kıyafetleri (keteni) ve örgü saçlarının önemli bir yer tuttuğunu hatırlatan Berdiyeva, kendi kültürel mirasını yaşatmaktan büyük gurur duyduğunu söylüyor. Türkmenistan’a döndüğünde geleneksel elbiselerini giymeye devam ettiğini belirten genç öğrenci, Türkiye’deki giyim tarzının küresel modayla paralel olduğunu ve burada kot pantolon, gömlek gibi günlük kıyafetleri giyerken kendisini ne kısıtlanmış ne de aşırı özgür hissettiğini, bu durumu hayatın olağan bir parçası olarak gördüğünü ifade ediyor.

MUTFAK ÖZLEMİ: “TÜRKMEN TANDIRININ YERİ AYRI”

Türk mutfağına kısa sürede alışan Berdiyeva’nın favorileri arasında içli köfte, etliekmek ve lahmacun yer alıyor. Ancak kendi memleketinin lezzetlerini de çok özlediğini gizlemiyor. Türkiye’de malzemelerin tadının farklı olması nedeniyle aynı lezzeti yakalayamadıklarını belirterek, “Evde kendi yemeklerimizi yapmaya çalışıyoruz ama etin ve bal kabağının tadı bile farklı. En çok Türkmen tandırında pişen ekmeği, samsayı ve etli çöreği özlüyorum. Fırında yapılanlar asla tandırın yerini tutmuyor.” diyor.

MİSAFİRPERVERLİK VE ÇAY SUNUMUNDAKİ İNCELİKLER

Her iki ülkenin de son derece misafirperver olduğunu ve ikram anlayışlarının çok benzediğini vurgulayan Ayna Berdiyeva, hem Türkiye’de hem de Türkmenistan’da misafirin durumuna göre kimi zaman çay ve atıştırmalık, kimi zaman ise özenle hazırlanmış sofralar kurulduğunu belirtiyor.

Asıl farkın çayın sunum biçiminde ortaya çıktığını ekliyor: “Türkiye’de çay kaynara yakın sıcaklıkta ve bardak ağzına kadar dolu istenir. Türkmenistan’da ise çayı küçük kâselerde veririz. Bizde kâseyi çok doldurmak saygısızlıktır; çünkü insan içemez ve dökebilir. Çayımız da buradaki kadar yakıcı sıcaklıkta olmaz.”

EĞİTİM SİSTEMİ: TEST YERİNE KLASİK SINAVLAR

Türkiye’deki üniversite öğrencilerinin okul dışında daha bireysel hareket edebildiğini gözlemleyen Berdiyeva, Türkmenistan’daki üniversite gençliğinin ise ders dışı zamanlarda düğünlerden pikniklere kadar pek çok etkinliği büyük bir hevesle ve toplu hâlde yaptığını aktarıyor.

Eğitim sistemindeki en belirgin farkın sınav biçimi olduğunu belirterek, “Türkiye’de sistem test odaklı, bu da bazen çelişkiye düşmeye ya da şansa dayalı işaretlemelere yol açabiliyor. Bizde ise sınavlar klasik yapılır. İnsanın kendi düşüncesini yazarak ifade etmesi bence çok daha güzel. Yine de Türkiye’deki hocaların öğrencilere bir şeyler öğretme çabasını ve emeğini çok takdir ediyorum.” değerlendirmesinde bulunuyor.

“KARDEŞİMİZ GELMİŞ” DİYENLER DE VAR, ÖN YARGILI YAKLAŞANLAR DA

Türkiye’de “Türkmenistanlıyım.” dediğinde çoğunlukla sıcak tepkiler aldığını söyleyen Berdiyeva, “‘Aa, kardeşimiz gelmiş, sen de bizdensin.’ diyen insanları duydukça çok mutlu oluyorum.” diyor. Ancak son yıllarda artan göçmen nüfusu nedeniyle zaman zaman ön yargılı bakışlarla veya kırıcı söylemlerle karşılaştığını da üzülerek ekliyor.

TARİHSEL SÜREÇLERİN ŞEKİLLENDİRDİĞİ İKİ KARDEŞ KÜLTÜR

Aynı kökten gelmelerine rağmen bin yılı aşkın tarihsel süreçlerin, coğrafi konumun, Osmanlı mirasının ve Türkmenistan’ın Sovyetler Birliği geçmişinin iki toplumda farklı izler bıraktığını belirten Ayna Berdiyeva, sözlerini şöyle tamamlıyor: “Hem çok benziyoruz hem de belirgin farklarımız var. Bazen kendi içimde bu iki kültürün gelgitlerini yaşıyorum ama aynı kökten gelen kardeş bir ülkede eğitim alıyor olmaktan dolayı çok mutluyum.”

Foto-Haber: Tuba ADIGÜZEL

 

İLGİLİ HABERLER